U podnožju gorostasnog Biokova, masiva koji izaziva i oduševljenje i strahopoštovanje u isto vreme, na zapadu prelepe Makarske rivijere smestila se Baška Voda, nekadašnja rimska Aronija i naselje težaka i ribara, a već decenijama jedno od najpopularnijih letovališta srednje Dalmacije

Vazduh je ovde slobodan i čist; more s jedne strane, a prelepi brežuljci s druge. Sunce nesmetano prostire svoje zrake po divnom sagu zelenila, po biljkama još vlažnim od rose, u želji da tu blaženu atmosferu bez prestanka obogaćuje kiseonikom. Sve odiše životom i snagom, a čovek na umoru ponovo oživljava… Ovako je, u svom delu Della Peste iz 1840. godine, o Baškoj Vodi pisao priznati medicinski stručnjak iz Venecije, doktor Antonio Anđeo Frari. I zaista, ako se ikada nađete na ovom mestu, potrudite se da udahnete zdravlje punim plućima, da zaronite u mirise prve rose na iglicama borova, na listovima loze, maslina i palmi, da i sami otkrijete koliko istine ima u rečima italijanskog lekara iz 19. veka.

Nedavno mi se pružila prilika da, posle niza godina, ponovo posetim Bašku Vodu u sklopu jedne lepe info ture koju su organizovale agencije Relax International, Peca Tours i Titel prevoz. Dok je Biokovo u ranim jutarnjim časovima ostajalo iza nas, krijući svoje oštre vrhove u gustim oblacima, ispred se nazirao plavi beskraj koji se presijavao pod večnim suncem poput ćilima optočenog sitnim finim kristalima. Sa ukusom mora i planine, sa opojnim mirisima čempresa, još snena nakon mirne i tople letnje noći, pred nama se ukazala Baška Voda. Mesto na čiji pomen zaigra srce nekadašnjim studentima i srednjoškolcima, budući da se nalazilo na vrhu omiljenih jadranskih letovališta. I danas je to izuzetno popularna destinacija, uostalom kao i svi biseri nanizani duž Makarske rivijere u podnožju gorostasnog Biokova, koji osvajaju tipičnim dalmatinskim šarmom i dugom turističkom tradicijom, bez previše buke i gužve.

Arheološki nalazi svedoče da je na prostoru današnje Baške Vode sve vrvelo od života još četiri hiljade godina pre Hrista. Glavni motiv za rano naseljavanje područja bio je izvor pitke vode. U bronzano doba, tokom seoba stočara na Mediteran, plemena su se često sukobljavala upravo zbog vode i pašnjaka, pa je na uzvišenju Gradina formirano utvrđenje sa visokim bedemima, odakle su odbijani napadi i nadziran ulaz u Brački kanal. Tokom antičke epohe postojalo je naselje Aronija, a ta tvrdnja potkrepljena je Tabulom Peutingerianom, kartom na kojoj je istoimeno naselje naznačeno upravo na mestu današnje Baške Vode.

Krajem IV stoleća varvarski narodi nadiru na Rivijeru. Da su nekadašnji stanovnici ovog kraja bili vrsni trgovci i pomorci govore i razni ostaci poput amfora i ostalog keramičkog posuđa poreklom iz severne Afrike, istočnog Mediterana, sa Crnog mora. U neposrednoj blizini pronađeni su antički grobovi sa mnoštvom detalja kao što su lampe, nakit, staklene posude, kipovi Kupidona… Osim latinskih, neki natpisi navode ilirska imena, po čemu se može zaključiti da je, uz novopridošlo rimsko, bilo brojno i autohtono balkansko stanovništvo. Aronija je prestala da postoji nakon prodora Slovena u VII stoleću. Naredni milenijum nije ostavio tragove urbanog života uz more. Samo su pastiri iz Basta dovodili životinje kako bi ih napajali na basczi vodi, izvoru koji je bio poznat još u davna vremena. Pretpostavlja se da su prve građevine podignute kao skloništa za stoku.

Kada je, krajem XVII veka, proglašen prestanak opasnosti od gusara i Turaka, stanovništvo se vraća na obalu i polako gradi novo naselje, čije se ime, Baška Voda, prvi put pominje 1688. godine. Osim poljoprivrede, žitelji se okreću i moru, počinju da se bave ribarenjem i pomorstvom. Prva javna građevina bila je kasnobarokna crkvica Svetog Lovre, sagrađena 1750. godine na temeljima antičkog zdanja. Prva škola otvorena je 1845. godine, crkva Svetog Nikole u neoromaničkom stilu podignuta je 1889, a nakon izgradnje pristaništa 1912. godine Baška Voda postala je značajna luka ovog područja, preko koje se odvijala intenzivna trgovina između ostrva i oblasti oko Biokova.

Tridesetih godina prošlog veka braća Sikavica podižu prvi hotel, Slaviju, koji je na Svetskoj izložbi u Londonu dobio zlatnu medalju za komfor, kuhinju i dobra vina. Narednih decenija, posebno posle otvaranja jadranske magistrale, Baška Voda izrasta u jedno od najpopularnijih letovališta srednje Dalmacije. Kristalno čisto more i duge šljunčane plaže omeđene borovim šumama postale su sinonim za savršen odmor i bekstvo svakodnevnog stresa. Pored nekad omiljenih i dobro poznatih objekata koji su u međuvremenu renovirani, možete da se opustite i u savremenom spa centru ili bazenu hotela Horizont, čiji su nam kapaciteti predstavljeni prilikom obilaska.

Ako želite da napunite pluća svežim planinskim vazduhom, u ponudi su stalne ture do Parka prirode Biokovo. Sa vrha se pruža neverovatan pogled na Brač, Hvar, i još dalje, dok padine prekrivene goletima i šumama elegantno ukrašavaju slikovite kamene kuće koje čuvaju tradicionalnu seosku arhitekturu. Nekadašnje naselje težaka i ribara, pomoraca i trgovaca, pretvorilo se u moderno turističko mesto sa svim obeležjima tipičnog mediteranskog gradića. Riva je oduvek bila stecište susreta, idealno za osluškivanje ritmova života, bilo da lagano šetate uživajući u mirisima čempresa, šarenog mediteranskog cveća i sokova agava, bilo da u hladu palmi ili stoletnih krošnji slušate doživljaje ribara koji pletu mreže za nove ulove.

Baška Voda je, kažu, nasleđena od Boga i od čoveka, negde između mora i planine, između stvarnosti i sna. Prema poslednjem popisu, ima nešto manje od tri hiljade stanovnika. Leti, kada se sjate turisti iz celog regiona, ali i ostatka Evrope, taj broj je bar dva puta veći. Pored hotela koji zadovoljavaju najviše standarde, nezaboravan odmor garantuju i porodične kuće ispunjene toplinom i gostoljubivošću. Preporučujem i obilazak interesantnih zdanja koja svedoče o davnom životu na ovom prostoru. Posetite lokalitete Gradinu i Grebišće, pogledajte šta se sve čuva u zbirci Arheološkog muzeja, upoznajte se sa čudesnim blagom mora, pre svega hrvatskog Jadrana, koje je predstavljeno u Malakološkom muzeju.

Planina Biokovo, duga 36 kilometara, a posebno deo iznad Baške Vode, spada u najslikovitije krajolike na Jadranu. Najviši vrh je Sveti Jure (1762 metara), dok se iznad Baške nadvijaju Sveti Ilija (1640 metara) i Šibenik (1450 metara). Kao zid između rashlađenog zaleđa i toplog primorja, Biokovo je zaslužno za jake zimske bure, ali i za struje koje mešaju planinski i morski vazduh, te ga upravo ovde čine tako čistim i lekovitim.

Iako je s južne strane planina gotovo sasvim gola, vegetacija je raznolika i zanimljiva. Klek i hrast medunac mogu se videti u podnožju, a bukva, javor, lipa, jela i dalmatinski crni bor u višim delovima Biokova, koje se diči i zaštićenim endemskim vrstama. Životinjski svet takođe je raznolik, pa ovde obitavaju lasice, kune, sove ušare, suri orlovi, divokoze, mufloni. Iako prelepa, planina ume da bude i prilično opasna ako se dovoljno ne poštuje. Zato se znatiželjnicima preporučuju krajnji oprez, korišćenje samo označenih pešačkih staza ili stručno organizovani izleti.

Kada ste već ovde, svratite i u živopisnu Promajnu. Nekad pretežno ribarsko, a danas malo i mirno turističko mesto, nalazi se četiri kilometra južno od Baške Vode. Ime duguje izvoru života – suncu, odnosno njegovom promaljanju, a prvi put se čulo 1674. godine. No, veliki broj arheoloških nalaza (keramika, amfore, novčići) govori da je život u toj oblasti postojao bar dva stoleća pre naše ere. Komplet zlatnog nakita, koji se sastoji od ogrlice s biserima, narukvice i prstena, jedan je od najznačajnijih iz perioda kasne antike na području Makarskog primorja, dok se cipus sa uklesanim krstom iz VI veka ubraja među najstarije simbole hrišćanstva pronađene na Jadranu. Duga bela šljunčana plaža zaklonjena borovima i opremljena svim potrebnim sadržajima, prozirno i toplo more, čist vazduh i očuvana okolina glavni su aduti Promajne.

U lokalnim restoranima duž cele Rivijere nude se specijaliteti dalmatinske kuhinje – uvek sveža riba i plodovi mora, meso spremljeno na domaći način sa maslinovim uljem i začinima iz podnožja Biokova, sir, hleb ispod sača, a svaki pravi gurman probaće i biokovsku peku (teleće, jagnjeće i pileće meso, krompir, pršuta, luk, plus lovorov list) i pašticadu sa bašćanskim makaronima. Grdobina na lešo, brudet od škarpine, baškovoški rafioli i fritule tek su neke od gastronomskih delicija ovog kraja, koje možete probati u finim konobama na rivi, uživajući u melanholičnim pesmama klapa i zvucima mora.

Ako ste mislili da danas više ne postoji pojam idealna klima, obavezno svratite u Bašku Vodu. Smeštena u jednom od najsunčanijih predela severnog Mediterana, diči se blagom, pretežno vlažnom zimom i suvim, vrućim letom. Lokalni i sezonski vetrovi pomažu održavanju takvih uslova. Među njima su najizraženiji jugo i bura sa severoistoka, posebno učestali tokom hladnijih meseci. Prolećem i letom dominira maestral, koji s mora donosi osvežavajući vazduh. Noću ga menja burin, lagani severac koji rashlađuje zagrejanu suvu zemlju.

Tekst i fotografije: Snežana Ilić
ZABRANJENO preuzimanje teksta i fotografija bez odobrenja autora!

1 KOMENTAR

OSTAVI KOMENTAR