Monumentalno zdanje u centru Sremskih Karlovaca sedište je vladike sremskog i jedan od najlepših vladičanskih dvorova u zemlji. Muzej u palati važno je svedočanstvo našeg postojanja, naše kulture i istorije, a u njemu se, pored ostalih dragocenosti, čuvaju neke od najstarijih knjiga štampanih na ovim prostorima

Staro gradsko jezgro Sremskih Karlovaca predstavlja prostor za koji se komotno može reći da je jedan ogroman kulturno-istorijski spomenik od izuzetnog značaja. To je svaka fasada, svaki prozor, svaka cigla u prečniku od stotinu metara, koliko otprilike ima od Gimnazije do Stefaneuma i od Donje crkve do Gornje, iznad palate Ilion. U današnjem obliku karlovačko jezgro počelo je da niče u 18. veku, kada naselje doživljava najveći procvat i postaje središte srpske kulture, prosvetiteljstva, misli i duhovnosti.

Sa osnivanjem Karlovačke mitropolije rađaju se mnoga veličanstvena zdanja, crkvene i građanske ustanove s kojima počinje urbani razvoj lepe varoši kraj Dunava. Staro tkivo obuhvata prostor Trga Branka Radičevića i okolnih ulica sa romantičnim građevinama koje Karlovcima daju autentičnu fizionomiju, a po vrednosti arhitektonskih i funkcionalnih rešenja obezbeđuju neopisivo visoko mesto u kulturnoj istoriji ne samo srpskog, već i svih ostalih naroda koji naseljavaju ove prostore.

Među njima se posebno ističe Patrijaršijski dvor, elegantno i monumentalno zdanje koje osvaja pripadnike svih religija, i vernike i ateiste. Svedok davnih vremena kada je crkva bila gotovo jedini bastion kulture i obrazovanja. Nije bitno kakvo je danas stanje i šta o tome mislite, jer, sve što budete videli u najlepšoj građevini srpskog Siona, a i na njoj, opčiniće vas u trenu, posebno ako ste poštovalac istorije i arhitektonskih dostignuća.

Zgrada Dvora građena je od 1892. do 1895. godine, u vreme mitropolita Georgija Brankovića, po projektu arhitekte Vladimira Nikolića, u baroknom i pseudorenesansnom stilu. Podignuta je na mestu gde se nekada nalazio Pašin konak, prvo sedište poglavara srpske pravoslavne crkve nakon prebacivanja arhiepiskopije iz Peći u Sremske Karlovce.

Zadužbinu za prikupljanje sredstava za gradnju osnovao je mitropolit Stevan Stratimirović 1817. godine. Izgradnja dvora u stilu italijanskih palata poverena je preduzimačima Peklo Beli i Karlu Lereru, a dvorsku kapelu oslikao je čuveni Uroš Predić. U glavnom ulaznom holu stoje natpisi da su dvori pravoslavnih arhiepiskopa i karlovačkih mitropolita sagrađeni za vreme slavne i srećne vladavine njegova cesarskoga i apostolskog veličanstva, kralja Franca Josifa Prvog, i patrijarha srpskog Georgija Brankovića.

Po ujedinjenju srpske pravoslavne crkve 1920. godine, sedište patrijarha zvanično se seli u Beograd, gde je sazidan novi dvor. Palata u Sremskim Karlovcima postaje njegova letnja rezidencija i sedište vladike sremskog, čije je zvanje uspostavljeno posle više od dva veka. Tokom Drugog svetskog rata, kada se Srem nalazio u okviru zloglasne NDH, zdanje nije teže stradalo, ali je bilo poharano i iz njega su mnoge dragocenosti i komadi nameštaja odneti u Zagreb. Značajan deo tih stvari nikada nije vraćen.

Jedna od najlepših i najimpresivnijih građevina u našoj zemlji ima osnovu u obliku ćiriličnog slova Š. Na srednjem krilu je ulaz sa kolskim prilazom. Na spratu se nalazi kapela, pokrivena kupolom sa lanternom na vrhu.

Glavna fasada, koja gleda na centralni trg, ima isturene bočne rizalite naglašene u visini prvog sprata pilastrima, stubovima koji se u visini atike završavaju trougaonim timpanonima, dok je središnji naglašen sa tri prozora većim od ostalih, terasom punom cveća i ulazom ispred kojeg je nisko stepenište sa bočno postavljenim kamenim skulpturama lavova.

Na istoj fasadi je i niz od sedamnaest prozorskih otvora sa polukružnim završecima, koji joj daju ritam i ujednačenost, dok joj plitki pilastri sa jonskim konzolama i balustrada ispod prozora zajedno sa rozikastom bojom pružaju vedrinu. Na vrhu krova smeštena je osmatračnica.

Dvor okružuje lepo oblikovana i besprekorno održavana bašta. Ceo posed uokviren je visokom ogradom, kombinacijom zida i rešetki od kovanog gvožđa. Deo kompleksa koji izlazi na vrt sa fontanom nešto je drugačiji, a fasada je zagasito žute boje. Palata je vrtom povezana sa eparhijskom Sabornom crkvom Svetog Nikole.

U Patrijaršijskom dvoru čuva se izuzetno vredno kulturno blago. Svedočanstvo našeg postojanja. To ćete i sami shvatiti čim odškrinete vrata i zavirite u njegove odaje, u Riznicu, Muzej srpske pravoslavne crkve koji je otvoren za javnost i ima stalnu postavku. U sedam odaja smeštene su dragocenosti, umetnički materijal, ikone, portreti, različiti predmeti primenjene umetnosti, biblioteka retkih i vrednih rukopisa, stare štampane knjige. Tu su i restaurirani ostaci ikonostasa iz manastira Staro i Novo Hopovo, oskrnavljenih u Drugom svetskom ratu.

Između ostalog, videćete repliku kapele iz Svete Sofije u Konstantinopolisu, koju je 1896. godine oslikao Uroš Predić. Krsna slava Georgija Brankovića, koji je na čelu Srpske pravoslavne crkve bio od 1890. do 1907. godine, bio je Sveti Dimitrije, pa je i kapela posvećena tom hrišćanskom velikomučeniku. Na ikoni koja ga predstavlja vidi se mladalačko lice koje neodoljivo podseća na Branka Radičevića. Mada o tome nema pisanih tragova, u Karlovcima živi predanje da je Prediću za lik sveca zaista poslužio slavni pesnik.

U najvećoj odaji muzeja stoje portreti trinaestorice mitropolita i patrijarha koji su stolovali u Karlovcima između 1690. godine, od seobe Srba, do 1930, kada se sedište patrijaršije preselilo u Beograd. Centralnim delom dominira veličanstvena visoka peć od žolnai keramike u boji smaragda.

Pored niza dragocenih predmeta, u prostorijama se mogu videti odežde, mitre, ikone i vredne knjige. Najstarija je Cvetnik iz 15. veka, jedna vrsta udžbenika za monahe, a tu si i Oktoih štampan 1537. godine u Veneciji, beogradsko Četvorojevanđelje iz 1552, iz Hrama Vavedenja presvete Bogorodice, moskovski Skrižal iz 17. stoleća…

Može se videti i ikona Hristosa kao velikog arhijereja, nastala tokom 16. veka, kao i mnoštvo svetaca čije su ikone smeštene u raskošno izrađene drvene ramove. U riznici se čuva i zlatni putir za vino, koji je 1725. godine stigao iz Sankt Peterburga.

Tu su i prestoni krstovi iskovani iz srebra i zlata, zlatom tkani feloni (ogrtači), pehari, neobična ikona crne Egipatske Bogorodice iz 19. veka, kao i kompozicija Povorka svetih Srba poznatog ikonopisca Mojsija Subotića.

U okviru dvora, s druge strane vrta, nalazi se Patrijaršijski podrum. Vinski lagum, pogodili ste… Ipak smo u Sremskim Karlovcima, prestonici vina u kojoj su, pored porodica čuvenih vinara, dobro piće oduvek pravili i sveštenici. Preporučujem da svratite i osvežite se nakon obilaska riznice i šetnje prelepim vrtom ovog jedinstvenog i po svemu impozantnog zdanja.

Tekst i fotografije: Snežana Ilić
ZABRANJENO preuzimanje teksta i fotografija bez odobrenja autora!

BEZ KOMENTARA

OSTAVI KOMENTAR