U Zavičajnoj zbirci Sremskih Karlovaca otvorena je jedinstvena izložba koja predstavlja arheološku biografiju ovog kraja i vodi nas u daleku prošlost, otkrivajući da su još u praskozorje civilizacije vojvođanske obale Dunava bile važna istorijska pozornica

Sremski Karlovci odigrali su toliko važnih uloga u istoriji i kulturi ovih prostora, da ne bi sve mogle da stanu ni u nekoliko enciklopedija. Mnogi od tih značajnih događaja do danas su ostali nedorečeni, a malo pažnje posvećeno je i dalekoj prošlosti ovog slikovitog gradića pored Dunava. Srećom, postoje neki nemi svedoci davnih vremena, koji se čuvaju u Zavičajnom muzeju u palati Ilion, podsećajući nas da je, bez obzira na sve vekove i milenijume, istorija vrlo živa i da itekako pulsira u kamenim predmetima skrivenim iza staklenih vitrina.

01

Arheološka biografija Karlovaca i dalje je nepoznanica, ne postoji čak ni opšta publikacija koja bi detaljno predstavila taj deo njihove bogate kulturno-istorijske zaostavštine. Lokalcije koje pripadaju ovoj opštini na obroncima Fruške Gore nikada nisu bile dovoljno istražene. Upravo taj nedostatak inicirao je nastanak izložbe otvorene nedavno u Zavičajnoj zbirci, inače depandansu Muzeja grada Novog Sada. Takođe, predstavljen je i materijal koji, pored ova dva zdanja, baštine i beogradski Narodni muzej, Arheološki muzej iz Zagreba i Muzej Slavonije u Osijeku.

02

Do sada je na teritoriji Karlovaca evidentirano petnaest lokaliteta: Rovine, Selište, Raša, Ćušilovo, Krivac, Lipovac, Karaš. Najviše ih se nalazi u širem centru grada – u ulicama Sonje Marinković, Vuka Karadžića, Fruškogorskoj, na Trgu Branka Radičevića, u atrijumu Magistrata, Gornjoj crkvi i Sabornoj crkvi svetog Nikole, kaže autorka postavke Divna Gačić, arheolog i muzejski savetnik.

Kontinuitet nastanjivanja na prostoru Sremskih Karlovaca možemo pratiti kroz sve epohe, od rane praistorije, preko srednjeg veka do savremenog doba. Na to su uticali povoljni prirodni uslovi i geografski položaj uz desnu obalu Dunava – velike i važne prirodne saobraćajnice koja je još u pradavno vreme pružala mogućnost kontakta sa kulturama centralne i jugoistočne Evrope.

05

Najstariji arheološki materijal vezan za period starijeg neolita nalazimo na lokalitetu Selište, gde su evidentirani tragovi naseobinskih objekata – poluzemunica, koje se vezuju za starčevačku kulturnu grupu, pet i po do četiri i po hiljada godina pre Hrista. Istom periodu pripada i jedan grob otkriven u Ulici Sonje Marinković ispred broja jedan, , objašnjava Divna Gačić.

06

Na lokalitetu Karaš – Laka staza preduzeto je prvo arheološko istraživanje u Sremskim Karlovcima. Obavio ga je 1927. godine jedan od prvih školovanih arheologa, Karlovčanin dr Miodrag Grbić, kustos Istorijsko-umetničkog muzeja, kako se tada zvao Narodni muzej u Beogradu. Tom prilikom otkriveni su ostaci naselja sa poluzemunicama i mnoštvo kamenog glačanog oruđa, koštanih alatki i glinenog posuđa koje pripada mlađem neolitu – poznoj fazi vinčanske kulture (između četiri i po i tri hiljade godina pre nove ere).

07

Grupni nalaz keramičkih posuda iz Fruškogorske ulice potiče iz bakarnog doba eneolita. Veliki pitos i zdela u kojoj se nalazilo sedam malih šolja sa dugom trakastom uškom dovode se u vezu sa kostolačkom kulturnom grupom, odnosno ritualima svojstvenim zajednicama bakarnog doba u Podunavlju i Panonskoj niziji.

terakota

Sa lokaliteta Krivac potiče nekoliko predmeta koji su slučajno otkriveni, a hronološki pripadaju bronzanom dobu: kelt – sekira, bodež, urna i terakota u obliku kornjače. Iz istog perioda, između 2000. i 950. godine pre nove ere, stigao je i jedan bodež iskopan na lokalitetu Lipovac. O prisustvu keltskih plemena svedoči brdo Vezirac, odnosno deo inventara razorenih i spaljenih grobova iz polovine 1. veka stare ere. I oni su slučajno pronađeni.

08

A u centru Karlovaca, visoko iznad zgrade Magistrata, na obodu Starog brega, ili takozvanog Staklenog brega, prilikom odrona zemlje u više navrata otkrivene su rimske grobnice zidane opekom na dve vode. Predmeti iz obrušenih nekropola – krčazi, svetiljke, balzamariji i fibula – pripadaju periodu od 1. do 4. veka nove ere. Takođe, u atrijumu Magistrata pronađen je jedan delimično devastiran skelet iz rimskog vremena, čija je starost (4. vek) utvrđena na osnovu narukvice. Iz istog perioda su i ostaci rimske arhitekture, verovatno ekonomije tipa villa rustica, otkriveni u centru grada i karlovačkim poljima na potesu Raša.

12

Iz vremena Velike seobe naroda nailazimo na tragove Gepida. Na lokalitetu Rovine slučajno je otkrivena bogato ukrašena pozlaćena srebrna fibula iz šestog stoleća. Istorijska dešavanja tokom srednjeg veka, vreme duge avarske dominacije i život slovenskih plemena u okviru Drugog Kaganata, kao i širenje hrišćanstva tokom 9. stoleća prekinuto najezdom ugarskih plemena, mogu se pratiti samo na osnovu nekoliko grobnih nalaza – glinenih lonaca, poput onih sa lokaliteta Ćušilovo, koji potiču iz perioda između 9. i 10. veka.

Tokom zaštitnih istraživanja na Trgu Branka Radičevića, ispred katoličke Crkve svetog Trojstva, otkriveni su ostaci zidova koji pripadaju ranohrišćanskoj trobrodnoj bazilici, kakve su zidane u Sremu posle 10. stoleća, nakon doseljavanja i hristijanizacije Mađara. Iznad zgrade Magistrata, na lokaciji Stakleni breg, istraživanja obavljena u dva navrata potvrdila su postojanje srednjovekovnog kaštela Karom. Ime je nastalo od plemićkog predikta De Karon, tadašnjih gospodara grada. Od 1465. godine pripadao je porodici Morović koja je tokom 14. i 15. veka držala jugoistočni deo sremske županije. Kada se njihova loza ugasila, grad je, darovnicom kralja Matije Korvina, dobio palatin Stevan Batori. U rukama porodice Batori bio je do septembra 1521. godine, kada ga je vojska turskog sultana Sulejmana razorila i spalila, kao što je to učinila i sa ostalim sremskim mestima. Grad nikada nije obnovljen, a o njegovim ruševinama svedoče mnogi putopisci i hroničari tog doba.

Zahvaljujem se gospođi Divni Gačić i Muzeju grada Novog Sada na materijalu i fotografijama kojima je ilustrovana ova priča. Ako i vas interesuje daleka prošlost ovog kraja, svratite do Zavičajne zbirke Sremskih Karlovaca da čujete šta sve imaju da vam kažu ovi nemi putnici kroz vreme, ambasadori starih naroda koji o sebi nisu ostavili pismena svedočanstva.

Tekst i fotografije: Snežana Ilić, Muzej grada Novog Sada

018

BEZ KOMENTARA

OSTAVI KOMENTAR